HOŞ GELDİNİZ
Hızlı ve güvenli alışverişe giriş yapın!
HENÜZ ÜYE DEĞİL MİSİNİZ?
Kolayca üye olabilirsiniz.

Halı Sahadaki Siyah Granül Zararlı mı?

19-11-2026 19:47
Halı Sahadaki Siyah Granül Zararlı mı?

Halı sahada ayakkabıya ve çoraba yapışan siyah granül, çimin diplerine serilen kauçuk dolgudur. Resmî kurumlar bu granül yüzünden sahada oynamayı bırakmayı önermiyor, ama içinde kanserojen maddeler olduğunu da kabul ediyor. Avrupa önce granüldeki zararlı madde miktarına sınır koydu, ardından mikroplastik gerekçesiyle granül dolgunun satışını 2031'den itibaren yasakladı. Bu yazıda kurumların ne ölçtüğünü, sınırın nereden çıktığını ve saha yaptırırken dolgu için neyi sormanız gerektiğini anlatıyoruz.

Halı sahadaki siyah taneler nedir ve neden serilir?

Siyah taneler çoğunlukla araç lastiğinden gelen kauçuk granüllerdir (SBR). Lastikler ömrünü doldurunca öğütülüp dolguya çevriliyor. Avrupa Komisyonu da granül tüzüğünün gerekçe bölümünde dolgu granüllerinin büyük kısmının lastik atığından geldiğini yazıyor.

Granül çim liflerini dik tutar, ayağın darbesini yumuşatır ve topun davranışını belirler. Her suni çim sisteminde bulunmaz, bazı modellerde hiç gerekmez. Leon Grass sistemimizde 15 kg/m² silis kumu ile 19 kg/m² EPDM granül kullanıyoruz. Sahanız 30x50 m, yani 1.500 m² ise Leon Grass sisteminde bu yaklaşık 22,5 ton kum ve 28,5 ton granül eder. Başka modellerde miktar değişir.

Suni çim sahasının kesit çizimi: altta alt zemin ve halı tabanı, üstünde silis kumu, onun üstünde kauçuk granül ve granülün üstünde kalan çim lifleri

Çizim ölçeksiz. Pro Odin ve Odin Grass kayıtlarında dolgu önce kum, sonra granül sırasıyla seriliyor. Miktarlar Leon Grass kaydından.

Siyah granül sağlığa zararlı mı?

Kurumların açıklamasını üç kaynaktan okuyabilirsiniz.

  • Hollanda Ulusal Halk Sağlığı ve Çevre Enstitüsü (RIVM). Enstitü, Hollanda'daki 100 sahadan 600 granül numunesi alıp 45 maddeyi analiz etti. Granüldeki PAH'lardan gelen ek kanser riskini hesapladı. Yedi yaşından 50 yaşına kadar kaleci olmuş biri için bu risk milyon kişide 2,1 ile 2,9 çıktı. RIVM bu riski "pratikte ihmal edilebilir" diye tanımladı. Değer, katlanılabilir azami riskten çok küçük, ihmal edilebilir riskin ise biraz üstünde. Ek risk, maruziyetin kanser vakası sayısını milyon kişide kaç artırdığını gösterir. Bisfenol A, ftalat, kadmiyum, kobalt ve benzotiyazol için maruziyet güvenli sayılan düzeyin çok altında kaldı.
  • Avrupa Kimyasallar Ajansı (ECHA). Kurum 2017'de granülle ilgili bir değerlendirme yayımladı. Duyurusunun başlığına göre geri dönüştürülmüş kauçuk dolgu çok düşük düzeyde endişe yaratıyor. Asıl önerisini oyunculara değil düzenleyicilere yaptı: granüldeki PAH miktarına sınır konsun.
  • İsveç Kimyasallar Ajansı. Granüllü suni çimin sağlığa zararlı olduğunu gösteren bir çalışma bulunmadığını yazıyor. Ama bilgide boşluklar olduğunu, granülün tehlikeli madde içerebildiğini de belirtiyor.
Asıl soru granülün zararlı olup olmadığı değil, içinde ne kadar PAH bulunduğu.

Endişenin kaynağı, bazı PAH'ların kanserojen olması. RIVM'ye göre özellikle lösemi ve lenfomayla olası bir ilişki merak ediliyor.

PAH nedir ve Avrupa'daki 20 mg/kg sınırı nereden çıktı?

PAH, polisiklik aromatik hidrokarbon demektir. Granüllerdeki ana kaygı, kauçuğun içinde bulunan sekiz PAH'tır. Sekizi de AB'nin madde sınıflandırmasında kategori 1B kanserojenler arasında yer alıyor.

Granül eskiden sıradan bir kimyasal karışım sayıldığı için PAH'lar tek tek sınırlanıyordu. Genel halka tedarikte iki PAH için 100 mg/kg, diğer altısı için 1.000 mg/kg geçerliydi. Sekizinin toplamı üzerinden hesaplanınca üst sınır yaklaşık 387 mg/kg çıkıyordu.

RIVM ve ECHA 2017'de bu değerin granüllerin güvenli kullanımı için fazla yüksek olduğunu söyledi. Komisyon da 20 Temmuz 2021 tarihli Tüzük (AB) 2021/1199 ile sekiz PAH'ın toplamı için 20 mg/kg sınırı getirdi. Sınır, bir yıllık erteleme süresinin ardından Ağustos 2022'den beri uygulanıyor.

Yatay çubuk grafik: sekiz PAH toplamı için eski kuralın hesaplanan üst sınırı yaklaşık 387 mg/kg, Hollanda'da ölçülen aralık 6,7 ile 21 mg/kg, yeni sınır 20 mg/kg

Sekiz PAH'ın toplamı, mg/kg. Çubuk uzunlukları ölçeklidir. Değerler Komisyon'un granül tüzüğünün gerekçe bölümünden.

Sınırdaki 20 mg/kg sayısı riske göre hesaplanmış değil. Komisyon'un gerekçesinde Risk Değerlendirme Komitesi (RAC) bunu açıkça yazıyor: sınır, çok yüksek PAH derişimlerini önlemek için konmuş. Aynı gerekçe, sigara içenler dışında genel halkın PAH maruziyetinin büyük kısmının granülden değil gıdadan ve soluduğu havadan geldiğini de ekliyor. Hollanda'da ölçülen toplam PAH değerleri 6,7 ile 21 mg/kg arasındaydı. Yani yeni sınır, ölçülen aralığın üst ucuna konmuş.

Sınır yalnız lastik granülü kapsamıyor. EPDM, TPE ve mantar için sekiz PAH verisi sunulmamıştı. RAC, riskli granülün yerini aynı kaygıyı taşıyan bir alternatifin almaması için sınırın her sentetik saha dolgusuna uygulanmasını önerdi. Komisyonun gerekçesi de bu yaklaşımı izliyor.

SBR, EPDM, TPE, mantar ve granülsüz sistemler birbirinden nasıl ayrılır?

Granülün hepsi lastikten gelmez. Tabloda altı dolgu türünü, nelerden yapıldığını ve Ekip Spor'un kayıtlı modellerindeki yerini görebilirsiniz.

DolguNeyden yapılırEkip Spor'un kayıtlı modellerinde
SBR granülÖmrünü doldurmuş araç lastiğinin öğütülmüş hâli. Avrupa'daki PAH ölçümlerinin asıl konusu buPro Odin Grass ve Odin Grass: kum üstüne SBR ya da eko dolgu
EPDM granülSentetik kauçuk. Genellikle lastik atığından değil, doğrudan üretilirLeon Grass: 19 kg/m² EPDM ve 15 kg/m² silis kumu
TPEPlastik ve kauçuk özelliklerini birleştiren sentetik polimerKayıtlı model yok
MantarDoğal malzemeKayıtlı model yok
Silis kumuMineral. Halıyı dengeler ya da granülsüz sistemde tek dolgu olarak serilirLeon Grass (EPDM ile birlikte), Non-Infill Grass (az miktarda)
Granülsüz sistemKıvırcık iplik hav tabanını doldurur, kauçuk granül gerekmezNon-Infill Grass, 30-35 mm hav. Lokilux ve Lokisoft dolgusuz serilir

Hangi dolgunun güvenli olduğuna tablo karar vermiyor, Avrupa'daki PAH sınırı da vermiyor. Sınır dolgunun cinsine değil, ölçülen PAH miktarına bakıyor. "EPDM yeni üretim, o yüzden temiz" ya da "SBR lastik, o yüzden tehlikeli" demek yerine partinin test sonucunu istemek daha sağlam bir yol. Modelleri suni çim kategorisinde dolgu satırıyla karşılaştırabilirsiniz.

Çocuklar ve kaleciler için maruziyet nasıl hesaplandı?

RIVM, farklı insan gruplarının granülle temasını ayrı ayrı hesapladı: 4 yaşında bir çocuk, 7 yaşında bir kaleci, yoğun antrenmanı olan gençler ve yetişkinler, bir de ömür boyu oynayanlar. Hesabı en kötü senaryoya göre kurdu, yani her madde için vücutta emilebilecek en yüksek miktarı aldı.

Enstitü maddelerin vücuda giriş yollarını laboratuvarda üç ayrı deneyle sınadı:

  • Yutma. Granül yapay tükürüğe, mide ve bağırsak sıvısına maruz bırakıldı.
  • Cilt. Granül yapay terde 37 °C'de 2 saat bekletildi.
  • Solunum. Numuneler kapalı tüpte 60 °C'ye ısıtıldı, çünkü RIVM'ye göre bu sıcaklıkta buharlaşmayan bir madde daha düşük sıcaklıkta da havaya geçmez.

Granül parçacıkları 0,5 ile 3 mm büyüklüğünde ve maddeler kauçuğun yapısında bir ölçüde hapsolmuş durumda. Bu yüzden hepsinin dışarı çıkıp vücutta emilmesi beklenmiyor.

İsveç Kimyasallar Ajansı üç basit önlem öneriyor: granülü ağza kaçırmamak, giysi ve ayakkabıdaki granülü eve girmeden fırçalamak ve oyundan sonra elleri yıkamak.

Granül sahadan çıkınca nereye gider?

İsveç Kimyasallar Ajansı'na göre granül, çevredeki mikroplastik miktarını artırıyor. Yağmur yağınca ya da kar erirken granülden tehlikeli maddeler sızabilir. Ajans, bu maddelerin çevreye yayılıp arıtma tesislerine ulaşma riski olduğunu da belirtiyor. Giysiye ve ayakkabıya yapışan granül de sahanın dışına taşınıyor.

Akış şeması: sahadaki granül iki yoldan dışarı çıkar, giysi ve ayakkabıyla eve taşınır ya da yağmur ve kar suyuyla sızan maddeler çevreye ve arıtma tesislerine ulaşır

Granülün saha dışına çıkan iki yolu, ölçeksiz özet.

Avrupa'nın 2031 kararı Türkiye'deki sahaları ilgilendirir mi?

Doğrudan ilgilendirmez, çünkü Tüzük (AB) 2023/2055 Avrupa pazarındaki satışı sınırlıyor ve Türkiye'deki bir sahayı bağlamıyor. Bu düzenleme 17 Ekim 2023'ten beri kasıtlı eklenen mikroplastikleri kısıtlıyor. Avrupa Komisyonu 5 mm'den küçük, organik, çözünmeyen ve bozunmaya dirençli sentetik polimer parçacıklarını mikroplastik sayıyor. Sentetik spor yüzeylerinde kullanılan granül dolgunun satışı için yasak tarihi 17 Ekim 2031.

Yeni bir saha planlıyorsanız dolgu cinsini bu takvimi bilerek seçmek isteyebilirsiniz.

Halı saha yaptırırken dolgu için ne sorulmalı?

Dolguyu sahanın kullanımına göre seçersiniz. Seçmeden önce tedarikçiden şunları yazılı isteyin:

  • Dolgunun cinsi ve metrekareye kaç kilo serileceği.
  • Granülün parti numarası ve o partiye ait sekiz PAH toplamı için laboratuvar sonucu. Avrupa'da bu sonuç 20 mg/kg ile karşılaştırılıyor.
  • Testi yapan laboratuvarın adı ve rapor tarihi.
  • Granül kullanıldıkça azaldığı için tamamlama gerektiğinde gelecek granülün de aynı belgeyle gelip gelmeyeceği.
  • Granülün sahadan taşmasını azaltan kenar düzeninin ve su tahliyesinin projede olup olmadığı.

Anahtar teslim sürecin adımlarını halı saha yapımı sayfasında okuyun. Sahanızın ölçüsünü ve dolgu tercihinizi iletişim sayfasından bize yazın.

Kaynaklar

Aşağıdaki sayfalar 19 Kasım 2026'da okundu.

Sık sorulan sorular

Çocuk granülü ağzına alırsa ne olur?

Kaynaklarımız bu konuda ayrı bir tıbbi öneri vermiyor. RIVM yutmayı laboratuvarda yapay mide ve bağırsak sıvısıyla denedi ve hesabına 4 yaşındaki çocuğu da kattı. Çocuğunuz granül yuttuysa ve endişeniz varsa bir sağlık kuruluşuna danışın.

Yazın sıcakta granülden koku ya da gaz çıkar mı?

RIVM bunu sıcak koşullar için denedi ve numuneleri kapalı tüpte 60 °C'ye ısıttı. Kurum, bu sıcaklıkta buharlaşmayan maddenin daha düşük sıcaklıkta da havaya geçmeyeceğini yazıyor. Koku için ayrı bir ölçüm okumadığımızdan koku konusunda rakam veremiyoruz.

EPDM granül SBR'den daha güvenli mi?

Elimizdeki kaynaklar bunu söylemiyor. Komisyonun gerekçesine göre EPDM, TPE ve mantarın PAH içeriğine dair veri sunulmamıştı ve 20 mg/kg sınırı bu dolgulara da uygulanıyor. EPDM'nin lastik atığından gelmemesi PAH'ın düşük olacağı anlamına gelmez. Hangi dolguyu seçerseniz seçin partisinin test sonucunu isteyin.

Granülsüz suni çimde hiç dolgu olmaz mı?

Ekip Spor'un Non-Infill Grass modelinde halıyı sabitlemek için az miktarda silis kumu serilir. Kıvırcık iplik hav tabanını doldurduğu için kauçuk granül gerekmez, granülün satın alma ve tamamlama maliyeti de olmaz. Kayıtlarımızda bu modelin FIFA testi yok, bu yüzden FIFA Quality sertifikası gereken sahada Pro Odin Grass ya da Leon Grass seçilir.

FIFA sertifikalı sahada granül kullanmak zorunlu mu?

FIFA, Football Turf standardında üçüncü nesil sistemlerin hem kum hem kauçuk dolgu içerdiğini yazıyor. Test model düzeyinde yapılıyor. Leon Grass'in sitemizdeki kaydında FIFA Quality (2022) ile birlikte dolgusu EPDM ve silis kumu olarak yazılı. Hangi modelin FIFA kaydı olduğunu FIFA Quality yazısında anlattık.

Granül zamanla azalır mı, tamamlamak şart mı?

Granül saha kullanıldıkça azalıyor, tamamlama sıklığı da kullanım yoğunluğuna ve çim sistemine göre değişiyor. Ayrıntıyı halı saha bakımı ve tamiri yazısında bulabilirsiniz. Tamamlanacak granülün de partisinin test sonucu olmalı.

AB'nin 2031 kararından sonra mevcut halı sahamı değiştirmem gerekir mi?

Mevcut sahanızı değiştirmeniz gerekmez, çünkü AB'nin bu kuralı Avrupa pazarındaki satışa dair ve Türkiye'deki sahalar için doğrudan geçerli değil. Yeni halı saha yaptıracaksanız dolgu cinsini baştan seçin ve partisinin test sonucunu isteyin.

ideasoft e-ticaret paketleri ile hazırlandı.